|
|
Nazwa Miasta
Pochodzenie nazwy miasta bardzo długo wywoływało
polemikę wsród historyków. Część tłumaczyła ją jako nazwę pochodzenia
lechickiego, oznaczajaącą pierwotnie rodzaj utartej drogi, toru
przechodzącego przez Wisłę. Wernicke tłumaczył ją jako starogermańskie
słowo, Prutz uważał, że pochodzi od zamku w Palestynie nazywanego
Thorun. Kujot przejął hipotezę Kerstena wywodzącą nazwę od nazwy
młodego niedźwiedzia turonia. W najstarszych dokumentach od roku
1233 do 1252 r. występuje nazwa Thorun. Zamiennie na początku XIII
w. używano też formy: Turun, Thuron, Thorun. Nie jest jasne, czy
tak duża rozbieżność w nazewnictwie wynikała z błędów w pisowni,
czy też równorzędnego użycia dwóch form językowych.
Początki miasta
Oryginał pierwszego dokumentu lokacyjnego
z 1233 r. spłonął. Drugi wydano w 1251 r. Czy Toruń w momencie budowy
miasta przez Krzyżaków był osadą zamieszkałą, czy też nie, przez
długie lata było i do dzisiaj jest przedmiotem sporów historyków.
Część historyków uważa, iż Krzyżacy ulokowali miasto w terenie nie
zamieszkałym, na surowym korzeniu w miejscu, które obecnie zajmuje
katedra śś. Janów. Później centrum miasta przeniosło się w rejon
dzisiejszego Rynku Staromiejskiego.
Pierwsi rycerze Zakonu, którzy przybyli nad Wisłę około 1230 r.,
osiedli najpierw po zachodniej stronie rzeki, naprzeciwko obecnego
Starego Miasta. Pierwszy gród, w którym zamieszkali, nazwali Vogelsang.
Wkrótce potem rycerze przeprawili się na wschodnią stronę Wisły
i rozpoczęli budowę nowego zamku, który wg relacji Piotra z Dusburga
miał powstać pierwotnie w obrębie dużego „drzewa dębowego".
W grodzie tym, który miał chronić budowniczych nowego miasta przed
napadami Prusów, mieszkało z początku tylko 7 braci rycerskich.
Był to pierwotnie mały, prawdopodobnie drewniany zamek, który stał
się zalążkiem Torunia, po tej stronie rzeki. Kiedy więc niedługo
potem 28 grudnia 1233 r. wielki mistrz Herman von Salza wydał dokument
lokacyjny dla miasta Chełmna i Torunia, osada rozpoczęła swój dynamiczny
rozwój. Jest godne podziwu, jak z małego, drugorzędnego w istocie
ośrodka, (gdyż pierwotnie Krzyżacy dla Chełmna przewidzieli rolę
stolicy) powstało w bardzo krótkim czasie duże i prężne centrum
handlowe i komunikacyjne - jeden z najważniejszych ośrodków na ziemi
chełmińskiej, konkurujący z Gdańskiem i Elblągiem. Prawdopodobnie
połączenie kilku elementów sprzyjających, w tym świetne położenie
nad Wisłą oraz przedsiębiorczość i pracowitość pierwszych kolonistów,
przyczyniła się do błyskawicznego rozwoju miasta. Kilkadziesiąt
lat później Toruń był już w pełni ukształtowanym ośrodkiem miejskim,
który nadal przeżywał okres gwałtownego rozwoju. Uposażenie Torunia
w stosunku do Chełmna było w tym okresie kilkakrotnie mniejsze,
lecz to właśnie Toruń obejmował stopniowo rolę gospodarczej stolicy
państwa krzyżackiego. W 1251 r. miasto posiadało już własną, niezależną
Radę Miejską i coroczne prawo wyboru sędziego, co świadczy o duże
autonomii władz miejskich. Stopniowo władzę i największą rolę przejmował
jednak bogaty patrycjat miejski zainteresowany rozwojem infrastruktury
miejskiej i ożywieniem stosunków handlowych. Sprzyjały temu: uzyskanie
swobodnego dojścia do morza, uniezależnienie od Gdańska oraz wyjednane
przywileje, jak choćby zwolnienie kupców toruńskich w 1252 r. przez
księcia pomorskiego Sambora z wszystkich ceł na towary przewożone
do miasta. Miasto otoczone systemem potężnych fortyfikacji i murów
nie musiało obawiać się ewentualnego ataku. Na nadbrzeżu powstaje
funkcjonalnie i dobrze urządzony port, aby towary z całej Europy
mogły być sprawnie i szybko przetransportowywane i sprzedawane dalej.
Do tego służyły również odpowiednie dźwigi z których większy przypominał
żuraw gdański. Zyski z handlu były ogromne i często, jak podają
historycy, przekraczały 700%. Dzięki koniunkturze i temu, że mogły
do Torunia docierać szybko i regularnie pełnomorskie statki handlowe,
miasto stało się swoistym oknem na świat, portem tranzytowym i pośrednikiem
w wymianie towarowej pomiędzy europejskimi rynkami krajów Europy
północno-zachodniej a środkowo--wschodniej. W mieście przewijały
się gromady różnojęzycznych kupców, przywożąc zagraniczne, często
egzotyczne towary. Sprowadzano więc najlepsze sukna z Anglii i Flandrii,
śledzie, sól, w drugą stronę wysyłając zaś ładunki polskiego drewna,
wosk, produkty rolne i leśne, futra oraz węgierską miedź. Szczególną
aktywność wykazywali kupcy toruńscy handlujący suknem. Dla podkreślenia
tej dobrej pozycji już w 1259 r. na Rynku Staromiejskim wybudowano
dom handlowy nazywany popularnie sukiennicami, w którym to handlowano
suknem i materiałami. Nie bez powodu miasto szybko zdobyło przydomek
„królowej Wisły" i jako członek Hanzy Pruskiej zostało wciągnięte
do Związku Miast Hanzeatyckich - jednego z najbogatszych tego rodzaju
stowarzyszeń średniowiecznych kupców w Europie. Zyski z handlu mogły
zostać wykorzystane na budowę dobrze urządzonych kamienic i reprezentacyjnych
budowli miejskich. W 1264 r. miasto stało się jednak za ciasne dla
wszystkich mieszkańców i nie opodal murów Starego Miasta prawa miejskie
otrzymała zupełnie nowa osada, nazwana Nowym Miastem.
Kalendarium
1228
Zakon krzyżacki otrzymuje od Konrada Mazowieckiego ziemię chełmińską.
1230
Nad Wisłę przybywają pierwsi rycerze krzyżaccy.
1233-(28 xii)
Pierwszy historyczny dokument mówiący o Toruniu, któremu wielki
mistrz Herman von Salza 28 grudnia 1233 r . nadaje przywilej chełmiński.
1264-(13 viii)
Przywilej lokacyjny dla Nowego Miasta Torunia.
XV wiek
1410
Wojna krzyżacko- polska doprowadza do zwycięstwa pod Grunwaldem.
7 sierpnia 1410
Miasto składa hołd Jagielle.
1 luty 1411
Pierwszy pokój toruński nakazuje zwrot Krzyżakom ziemi dobrzyńskiej
i Żmudzi.
14 marzec 1440
Toruń wstępuje do założonego w Kwidzynie Związku Pruskiego.
8 luty 1454
Zdobycie, a następnie zniszczenie zamku przez mieszczan toruńskich.
8 marzec 1454
Połączenie Starego i Nowego Miasta w jedno miasto na równorzędnych
prawach.
28 maj 1454
Kazimierz Jagiellończyk po uroczystym wjeździe do Torunia przyjmuje
hołd od rycerstwa i miasta.
1457
Król Kazimierz Jagiellończyk nadaje Toruniowi prawo bicia monet.
1466
W Dworze Artusa podpisany zostaje uroczyście II pokój toruński.
1466
Pomorze Gdańskie, ziemia chełmińska, ziemia michałowska, Powiśle
z Malborkiem i Elblągiem, Biskupstwo warmińskie przechodzą pod opiekę
i zwierzchnictwo króla.
19 luty 1473
W Toruniu rodzi się Mikołaj Kopernik.
12 marca 1478
Przywilej Kazimierza Jagiellończyka zwalnia toruńskich kupców od
ceł.
8 marca 1568
Powstanie w Toruniu sławnej Schola Thoruniensis.
28 viii-21 xi 1645
Obrady „Colloquium Charitativum" uważane za najstarszą polską
inicjatywę ekumeniczną.
1724
Konflikt pomiędzy protestantami i katolikami nazwany póżniej „tumultem
toruńskim".
Kościół NMP
|
 |
|
